Οι καιροί της μνήμης - Θοδωρής Παπαθεοδωρού

Αν και τα όπλα σίγησαν τον Αύγουστο του ’49, το δράμα για τους εμπλεκόμενους της εμφύλιας σύρραξης συνεχίζεται και ολοκληρώνεται στο «Οι καιροί της μνήμης», στο τέταρτο και τελευταίο βιβλίο της σειράς του Θοδωρή Παπαθεοδώρου για τον Εμφύλιο, με τρόπο που συγκινεί και καθηλώνει. 
        Ο τίτλος που επιλέγει ο συγγραφέας να συνοδεύσει το εν λόγω βιβλίο είναι ευστοχότατος, μιας και οι καιροί αυτοί πρέπει να μείνουν στην μνήμη κάθε Έλληνα προκειμένου να διδαχτούμε ως λαός μέσα από τα λάθη και τα εγκλήματα που διαπράχθηκαν στον πλέον καταστροφικότερο πόλεμο ώστε να αποτρέψουμε στο μέλλον μια παρόμοια ζοφερή και αιμοσταγή κατάσταση.

Η Μέλπω, η Αγγέλα, η Αριάδνη, ο Λιάκος, η Λενιώ, η Κατερίνα και ο Σπύρος ακολουθούν την Ιστορία και μαζί μ’ αυτούς και εμείς οι αναγνώστες, όπου μπροστά στα μάτια μας παρουσιάζεται η τελευταία πράξη του δράματος του αδελφοκτόνου πόλεμου. Οι μυλόπετρες της Ιστορίας εξακολουθούν να αλέθουν μέσα από τα στρατοδικεία, τις εξορίες, τα στρατόπεδα συγκεντρώσεων και τις εκτελέσεις τη μετεμφυλιακή Ελλάδα και να συνθλίβουν την Αριάδνη, που η απώλεια της Κατερινούλας της την οδηγεί στην παράνοια, την Αγγέλα, που τρέχει να σώσει τον θανατοποινίτη γιο της και να αγκαλιάσει πάλι τον αρπαγμένο, από το Παιδοσώσιμο των ανταρτών, άγγελό της, την Μέλπω, που, έκτος των άλλων, πέφτει θύμα του κυκλώματος παράνομων υιοθεσιών που έδρασε την δεκαετία του ’50 και χώρισε ανενδοίαστα νεογέννητα παιδιά από τις αντάρτισσες μανάδες τους, τον Λιάκο, που μέσα από το κελί της εξορίας του συνειδητοποιεί τα λάθη του και μετανιώνει πραγματικά γι’ αυτά, τον Σπύρο, που βιώνει τις βίαιες εκκαθαρίσεις του Κόμματος στην Τασκένδη, την Λενιώ και την Κατερινούλα, που υφίσταται τις απάνθρωπες συνθήκες των στρατοπέδων συγκεντρώσεων στις Λαϊκές Δημοκρατίες, στις οποίες και τις έσυραν μαζί με χιλιάδες άλλους αιχμαλώτους.

Η κατάληξη της Κατερίνας με πόνεσε και με έκανε να κλάψω καθώς δεν περίμενα ένα τέτοιο ανατρεπτικό και επιφορτισμένο με πολλά συναισθήματα τέλος. Η επιλογή των μανάδων ως κεντρικές ηρωίδες θεωρώ πως είναι η καταλύτερη που μπορούσε να γίνει καθώς μέσα από την δική τους οπτική γωνία δίνετε η απαιτούμενη έμφαση στον σπαραγμό που φέρει πάντα ένας εμφύλιος πόλεμος στο λαό του ενώ η ένωση των τριών αυτών μανάδων, που αν και αντίθετες ιδεολογικά μέχρι χθες εντούτοις συνέτρεξε η μία την άλλη και συμπαραστάθηκε στον αγώνα που είχε να δώσει η καθεμιά προκειμένου να ανταμώσει στους δύσκολους αυτούς καιρούς τα παιδιά της, θα μου μείνει χαραγμένη στην μνήμη καθώς με δίδαξε ανθρωπιά και αλτρουισμό.

Τα δάκρυα των αγγέλων - Θοδωρής Παπαθεοδώρου

«Τα δάκρυα των αγγέλων», το προτελευταίο βιβλίο της τετραλογίας του Θοδωρή Παπαθεοδώρου για τον Εμφύλιο, μόνο δάκρυα, δάκρυα οργής, θρήνου, αγανάκτησης, μπορούν να φέρουν στα μάτια του αναγνώστη μιας και όλα αυτά τα δεινά που συνεχίζουν να υφίστανται οι ήρωες και η πατρίδα σοκάρουν, θλίβουν και αγανακτούν με τον ζόφο και την παράνοια τους. Ποιός μπορεί άλλωστε να μείνει ψύχραιμος και ασυγκίνητος μπροστά στο Παιδομάζωμα που εξαπέλυσε το ΚΚΕ το 1948-1949, όπου, όπως αναφέρει ο συγγραφέας, 28.000 παιδιά εκτοπίστηκαν από τις εστίες τους και μεταφέρθηκαν στις Λαϊκές Δημοκρατίες, από τις οποίες πολλά από τα αρπαγμένα παιδιά πέθαναν λόγω των δύσκολων συνθηκών ενώ, όσα από αυτά που κατόρθωσαν να επιβιώσουν μόνο ελάχιστα, μετά την λήξη του πολέμου, κατάφεραν να επιστρέψουν στην Ελλάδα, αλλά και στο ‘’μάντρωμα’’ των 18.000 παιδιών στις Παιδουπόλεις της Φρειδερίκης, εκ των οποίων τα 3.000 έμειναν έγκλειστα και μετά το κλείσιμο των ιδρυμάτων και αντιμετωπίστηκαν ως μιάσματα;  Ποιός μπορεί να μην σοκαριστεί με τον αριθμό των νεκρών του Εμφυλίου που άγγιξε τους 154.000 (αντάρτες, στρατιώτες και άμαχος πληθυσμός) και να μην δακρύσει για τον πλέον αιματηρότερο και καταστροφικότερο πόλεμο της Σύγχρονης Ιστορίας μας;

Ο συγγραφέας αφιερώνει το τρίτο βιβλίο της τετραλογίας του σε όλα τα παιδιά του Εμφυλίου και πράγματι μέσα από τις σελίδες του βλέπουμε την μάχη που δίνει η Κατερινούλα της Αριάδνης να επιβιώσει στην σκληρή ζωή των βουνών, μια ζωή που της επιβλήθηκε μετά την αρπαγή της από τους αντάρτες τον Δεκέμβρη του ’44, την μετατροπή της μικρής Φανής, της κόρης της Μέλπως, σε σκληροτράχηλη αντάρτισσα και τον λυρικό, από άποψη περιγραφής, χαμό της στην τελική μάχη που δόθηκε στις κορυφογραμμές του Γράμμου τον Αύγουστο του ’49, την βίαιη αρπαγή της Λενιώς, το στερνοπούλι δηλαδή της Αγγέλας, από τους αντάρτες, οι οποίοι την έσυραν στα ελληνοαλβανικά σύνορα προκειμένου να αποτελέσει ένα από τα 28.000 παιδιά που μεταφέρθηκαν στις κομμουνιστικές χώρες καθώς και την θυσία του Νίκου από την Ήπειρο…., του Θάνου από την Θράκη (είναι ο πατέρας του συγγραφέα που βίωσε και εκείνος την παράνοια του πολέμου)….. , του Λιάκου από την Μακεδονία, του κάθε ένα και της κάθε μίας που θυσιάστηκαν σ’ αυτόν τον παράλογο αδελφοκτόνο πόλεμο…..

Οι μάνες της άδειας αγκαλιάς - Θοδωρής Παπαθεοδώρου

Και η Ιστορία συνεχίζεται….. Μέσα από τις ιστορίες των μανάδων που ο αδελφοκτόνος πόλεμος άφησε τις αγκαλιές τους άδειες και τις καρδιές τους πληγωμένες να στάζουν αίμα και παράπονο, ο συγγραφέας Θοδωρής Παπαθεοδώρου, μετά τις κόρες, δίνει τη σκυτάλη στις μάνες όπου και μας παρουσιάζουν το κλίμα και τα γεγονότα που ακολούθησαν τα Δεκεμβριανά με την ήττα του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ φτάνοντας έως και τον προτελευταίο χρόνο του Εμφυλίου, δηλαδή το 1948. Παρά την συμφωνία της Βάρκιζας τον Φεβρουάριο του 1945 το κλίμα ανάμεσα στις δυο παρατάξεις όλο και δυναμιτίζεται επηρεάζοντας έτσι την πορεία της Αγγέλας, της Μέλπως, της Αριάδνης καθώς και της πατρίδας όπου και μπαίνει τον Μάρτιο του 1946 στην τρίτη και τελική φάση του Εμφυλίου.

Με πόνο καρδιάς λοιπόν παρακολουθούμε την αγωνιώδη και ψυχοφθόρα προσπάθεια της Αριάδνης να εντοπίσει την κορούλα της που με την αποχώρηση των ηττημένων ανταρτών από την Αθήνα στις αρχές του ’45 σύρθηκε ως όμηρος μαζί με χιλιάδες άλλους αστούς στα βουνά ώστε να χρησιμοποιηθούν ως κάλυψη και μέσο για τις μελλοντικές τους διαπραγματεύσεις με τις κυβερνητικές δυνάμεις, την Μέλπω που δέχεται όλη την βία και το κυνήγι από τις παρακρατικές εθνικιστικές οργανώσεις που οργιάζουν και από το ίδιο το κράτος το οποίο το 1946 την οδηγεί στον Αϊ Στράτη όπου και δέχεται, για ένα χρόνο, αλύπητα την σαδομαχιστική συμπεριφορά των φυλάκων του ξερονησιού καθώς και την Αγγέλα που μέσα σ’ αυτά τα μπαρουτοκαπνισμένα χρόνια συναντά τα παιδιά τις ελάχιστες φορές εντείνοντας έτσι την αγωνία της για τις ζωές τους ειδικά τώρα(1948) που όπως όλα δείχνουν η μάχη των μαχών προετοιμάζεται και είναι σχεδόν σίγουρο πως θα δοθεί έχοντας για κεντρικό πεδίο σύγκρουσης τον Γράμμο και το χωριό της, το Μυριόφυλλο.

Το όργιο βίας, οι σφαγές που έλαβαν χώρα και από τις δυο αντιμαχόμενες παρατάξεις σε όλο τον ελλαδικό χώρο εις το όνομα της ελευθερίας, η μετάλλαξη των ανθρώπων σε θηρία, το αδελφικό αίμα που χύθηκε καθώς και τα βασανιστήρια των σκοτεινών αυτών εποχών με σόκαραν με την ωμότητά τους. Η ιστορία της Αριάδνης και της κορούλας της Κατερίνας με συγκινεί κατάτι περισσότερο καθώς μου δείχνει ακράδαντα πως το μεγαλύτερο θύμα όλων σε μια σύρραξη είναι ο άμαχος πληθυσμός. Αυτός δηλαδή που βρίσκεται ανάμεσα στις δυο παρατάξεις και δέχεται, χωρίς να μπορεί να προστατεύσει τον ίδιο του τον εαυτό, τα ανεξέλεγκτα πυρά τους.

Οι κόρες της λησμονιάς - Θοδωρής Παπαθεοδώρου

«Οι κόρες της λησμονιάς» είναι το πρώτο βιβλίο της τετραλογίας του Θοδωρή Παπαθεοδώρου, στην οποία ο συγγραφέας μέσα από τους χάρτινους ήρωες του μας παρουσιάζει τα γεγονότα και το παρασκήνιο του Εμφύλιου πολέμου. Το διαβάζω για δεύτερη φορά, η πρώτη ήταν το 2009, και όπως τότε έτσι και τώρα η συγκίνηση των υποθέσεων των τριών κεντρικών ηρωίδων, της Αγγέλας, της Μέλπως και της Αριάδνης, η αντικειμενική πληροφόρηση της Ιστορίας, η κινηματογραφική δομή καθώς και η ποιητική, σε πολλά σημεία, γλώσσα που χρησιμοποιεί ο συγγραφέας με κάνουν να χαρακτηρίσω το εν λόγω βιβλίο ως ένα αριστούργημα. Είναι από τα βιβλία, μαζί με τα τρία επόμενα της σειράς, που νιώθω την ανάγκη να κάνω μια ΒιβλιοΑναφορά και να μιλήσω για αυτό-ά με σκοπό να τα μάθει όσο γίνεται περισσότερος κόσμος καθώς μέσα από τις ιστορίες των τριών γυναικών, των τριών μανάδων μαθαίνουμε την Ιστορία του Εμφυλίου και την πραγματική έκταση του που δεν είναι άλλη από τον σπαραγμό και την εξαθλίωση όλων των εμπλεκομένων του. Διαβάζοντάς το διαπιστώνουμε την ματαιότητα του πολέμου και δη του Εμφυλίου καθώς Κουμουνιστές, δεξιοί-ακροδεξιοί και κυρίως ο άμαχος πληθυσμός πλήττονται από τις απάνθρωπες ενέργειες των πρώτων οδηγώντας έτσι τους εαυτούς τους στην θηριωδία ενώ τους αμάχους στην εξαθλίωση και στον θάνατο. Από όλον αυτόν τον σπαραγμό οι πάντες βγαίνουν χαμένοι στο σώμα αλλά κυρίως στην ψυχή και στην συνείδηση κάτι φυσικά που γίνεται ολοφάνερο σελίδα τη σελίδα.

«Οι κόρες της λησμονιάς» φωτίζουν και εστιάζουν, μέσα από την ιστορία των τριών τραγικών μανάδων και των προσώπων που τις περιτριγυρίζουν, τα γεγονότα των Δεκεμβριανών. Η ιστορία του θα ξεκινήσει, στο πρώτο μέρος του, από τον τελευταίο χρόνο της Κατοχής. Το 1943 λοιπόν βρίσκει την Αγγέλα στο ελεύθερο από τους αντάρτες Μυριόφυλλο, ένα χωριό στις κορυφογραμμές του Γράμμου, να αγωνιά εκτός για τον αγνοούμενο από την αρχή σχεδόν της Κατοχής σύζυγό της και για τα δυο της βλαστάρια, τον Λιάκο και την Γιάννα, που ακολούθησαν τους αντάρτες, παρά το νεαρό της ηλικίας τους, στα βουνά και στον Αγώνα, την Μέλπω στην Θεσσαλονίκη να προσπαθεί μέσα από τις αναπολήσεις της που συμπεριλαμβάνουν εξ’ ολοκλήρου την κόρη της Φανή, η οποία βρίσκεται στα βουνά του Γράμμου, να ξεπεράσει την άσχημη εμπειρία της στα μπουντρούμια της Ασφάλειας όπου σύρθηκε με την κατηγορία της κουμουνίστριας και την Αριάδνη στην Αθήνα να μοιράζει τον χρόνο της ανάμεσα στην φροντίδα της κόρης της Κατερίνας και στην δουλειά της ως νοσοκόμα του Ερυθρού Σταυρού καθώς και στην προσφορά της ως εθελόντρια στους φιλανθρωπικούς οργανισμούς που προσπάθησαν να προσφέρουν παρηγοριά αλλά κυρίως τροφή στον εναπομείναντα αστικό πληθυσμό που τον ζοφερό χειμώνα του ’41-'42 θυσιάστηκε στο βωμό του ιμπεριαλισμού του Γ’ Ράιχ. Η λήξη του πολέμου θα τις γεμίσει αισιοδοξία για καλύτερες μέρες και προσμονή για συναντήσεις. Οι ελπίδες τους όμως θα κρατήσουν ούτε δυο μήνες καθώς ο Δεκέμβρης του ’44 και τα γεγονότα του που πλησιάζουν κουβαλούν για τις ηρωίδες μας αίμα, θυσίες, περπάτημα, αποχωρισμούς, όλεθρο και παράνοια.