Γη της πικραμένης Παναγιάς -Θοδωρής Παπαθεοδώρου

     Είπα να κάνω ένα ξεφύλλισμα στο πρώτο βιβλίο της σειράς (Γη της πικραμένης Παναγίας) του αγαπημένου συγγραφέα Θοδωρή Παπαθεοδώρου με ιστορικό υπόβαθρο την Κύπρο, ώστε να θυμηθώ κάποια σημεία του πριν την ανάγνωση του δεύτερου βιβλίου (Γη του άγριου καιρού), που αυτές τις μέρες απέκτησα. Ξεφύλλισμα όμως και Θ Παπαθεοδώρου δεν πάνε μαζί. Ο λόγος του είναι εκεί και τέτοιος που βυθίζεσαι στο κείμενο με την Ιστορία να σε αγκιστρώνει και να σου επιβάλει την διδαχή της, με την (μυθ)ιστορία να σε κρατά δέσμιο του κειμένου και να σου μεταλαμπαδεύει γνώση καθώς και το εκάστοτε συναίσθημα που κουβαλούν οι καλοσχηματισμένοι ήρωες, αντίστοιχα.

        Παραμονή της Παναγίας του 1974 ο Αττίλας 2 ξεκινά και πρόσωπα και τόποι της Κύπρου βεβηλώνονται από τους εισβολείς. Αμμόχωστος, Λευκωσία, Γερόλακος, πατόνται από Τούρκους, βομβαρδίζονται ανελέητα, με τους εισβολείς να αιχμαλωτίζουν και να λεηλατούν τόπους και ψυχές αθώων Ελληνοκυπρίων. Ανάμεσα τους οι μάνες της πικραμένης νήσου, η Μαρίτσα που μέσα στον χαλασμό χάνει ένα από τα αγρινάκια της, η Χαρά που γίνεται ασπίδα για τη μικρής της κόρη, βιάζεται ομαδικά και λυσσαλέα και η Ελένη που μαζί με την Ελευθερίτσα της αγωνιούν για τους αγνοούμενους άντρες της οικογένειάς τους.

     Κι ενώ οι σελίδες προχωρούν, με την αγωνία για την πορεία των ηρώων μέσα στον ορυμαγδό της εισβολής να κυριαρχεί, ο συγγραφέας μάς βουτά στο παρελθόν, στη δεκαετία του '50, τότε που οι ήρωες δρουν, ερωτεύονται, δημιουργούν και συντάσσονται ο καθένας από το δικό του μετερίζι στον εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα της Κύπρου κατά των Άγγλων αποικιοκρατών, αρχικά, και στη συνέχεια στον διμέτωπο αγώνα, Άγγλων και συγχρόνως Τουρκοκυπρίων, οι οποίοι με τις ευλογίες της Αγγλίας κυνήγησαν ανελέητα τους αγωνιστές έχοντας στην ατζέντα τους την Διχοτόμηση. Φυλακίσεις, κυνήγι, αγχόνη, προδοσία, διχασμός στη γη που είκοσι χρόνια μετά θα γίνει για όλους Γη της Πικραμένης Παναγιάς...

Μικρασία, Το τραγούδι του αποχωρισμού- Θοδωρής Παπαθεοδώρου

   Το νέο βιβλίο του Θοδωρή Παπαθεοδώρου, Μικρασία- Το τραγούδι του αποχωρισμού, μας ταξιδεύει στα παράλια της Μικράς Ασίας, λίγα χρόνια πριν τη Καταστροφή του 1922, στη Φώκαια του 1914 εκεί όπου οι Νεότουρκοι εξαπολύουν τις πρώτες σφαγές, γεγονός που προσωπικά αγνοούσα, οι οποίες και θεωρούνται προμήνυμα όσων θα ακολουθήσουν την επόμενη δεκαετία στη Μικρά Ασία. Η πένα του συγγραφέα, που ξέρει να χειρίζεται με μαεστρία την πλούσια γλώσσα μας, μας κοινωνεί, για άλλη μια φορά, Ιστορία με τρόπο αμερόληπτο και κατανοητό, Ιστορία με τις λεπτομέρειες της να με ξαφνιάζουν και ταυτόχρονα να συμπληρώνουν με νέα κομμάτια το παζλ της αποδίδοντας συγχρόνως και το κλίμα της εποχής όπου εξελίσσεται η υπόθεση του μυθιστορήματος..

      Η Ιστορία λοιπόν δίνει το έναυσμα για να δράσουν οι ήρωες του Παπαθεοδώρου με την Αννιώ, την κεντρική ηρωίδα, να επηρεάζεται από αυτή, να διαμορφώνεται και να ορίζεται από την ορμή της όπως άλλωστε όλο το ελληνικό στοιχείο της Μικράς Ασίας των πρώτων δεκαετιών του 20ου αιώνα.

      Στη Φώκαια λοιπόν του 1914, η Αννιώ η μεγάλη κόρη της οικογένειας Παπάζογλου ζει και γεύεται τους καρπούς και τις ομορφιές της αιολικής γης. Τριγυρνά στην πόλη της, την γνωρίζει, την αγαπά σπιθαμή τη σπιθαμή. Γνωρίζει και τον έρωτα στο πρόσωπο ενός ιδεαλιστή δασκάλου που με την σειρά του την κάνει να αγαπήσει την Ιστορία του τόπου της. Όλα αυτά μέχρι τον Ιούνιο του 1914, τότε που οι Νεότουρκοι μέσα σε ένα εικοσιτετράωρο καταστρέφουν τη Φώκαια. Βιασμοί, φωτιές, βιαιοπραγίες, λεηλασίες... Με τους Φωκαείς στο κυνήγι και στην εκρίζωση τους.

Άγια Λευτεριά- Θοδωρής Παπαθεοδώρου

Στων Ψαρών την ολόμαυρη ράχη...

λαλεί πουλί πέφτει σπυρί και...

η Δόξα μελετά τα λαμπρά παλικάρια...

στο ενδοξότερον τούτο αλωνάκι...

ενώ στην κόμη της στεφάνι φορεί...

     Η τριλογία του Θοδωρή Παπαθεοδώρου για την Επανάσταση ολοκληρώνεται με το βιβλίο “Άγια Λευτεριά’’, στο οποίο οι ήρωες υμνούν και μάχονται για την Λευτεριά της πατρίδας αλλά και της ψυχής τους με πάθος, πίστη και ανιδιοτέλεια κόντρα στα τερτίπια των πολιτικάντηδων που οι προσωπικές τους βλέψεις οδήγησαν σε δύο αιματηρούς εμφυλίους (1824-1825) με τον Αγώνα να κινδυνεύει, ουκ ολίγες φορές, να χαθεί.

     Με κινηματογραφικό τρόπο, αναδρομικές, εγκιβωτισμένες αφηγήσεις, παραστατικότητα, ρεαλιστικούς διαλόγους και λυρισμό, ο συγγραφέας μας περνά μέσω των ηρώων του από γεγονότα και στιγμές που η Δόξα γράφει στα κιτάπια της υμνώντας τον ηρωισμό και την ιστορικότητα αυτών: Σφαγή της Χίου, καταστροφή των Ψαρών, ένδοξο Μεσολόγγι με την ηρωική του Έξοδο το 1826... Στιγμές φωτεινές που μάχονται μ’ αυτές τις βουτηγμένες στο σκοτάδι της προδοσίας και του αλληλοσπαραγμού. Έτσι οι Εμφύλιοι, το σπυρί του τόπου, το κυνήγι του Κολοκοτρώνη και η δίκη του Καραϊσκάκη, δε λείπουν δυστυχώς απ’ τις σελίδες Της.

     Βρισκόμαστε στο 1824, οι έριδες έχουν χωρίσει το κράτος που έχει στρέψει την προσοχή του στα εσωτερικά του θέματα υποτιμώντας την Υψηλή Πύλη που ανασυγκροτείται και στέλνει νέα, πολυάριθμα στρατεύματα για να καταπνίξει την Επανάσταση. Τα νησιά μένουν απροστάτευτα, τα κάστρα πέφτουν το ένα μετά το άλλο στα χέρια και πάλι των Οθωμανών.

     Μέσα σ’ αυτό το ιστορικό πλαίσιο, οι ήρωες των δυο προηγούμενων βιβλίων, η Αργυρώ, η Μαλαμή, ο Στέφανος, ο Νικόλας και η Δέσπω, ξετυλίγουν παράλληλα την δική τους πορεία με κάποιους απ’ αυτούς να δημιουργούν και να βρίσκουν το μερίδιο που τους αναλογεί στην αγάπη και στον έρωτα, ενώ, συγχρόνως, συμμετέχουν και αυτοί στα γεγονότα των τελευταίων χρόνων του Αγώνα. Ο Στέφανος βιώνει την καταστροφή των Ψαρών, ακούει, και μαζί του και εμείς, τη σπαρακτική αφήγηση της Μαρκέλλας που περιγράφει το βίωμα της σφαγής της Χίου, η Αργυρώ αντικρύζει τον καμένο και ερημωμένο εμφυλιακό Μοριά του 1824-1825, ο Νικόλας παρευρίσκεται στη δίκη του Καραϊσκάκη που κατηγορούνταν από τον υποκινητή της Μαυροκορδάτο για προδοσία, στέκεται στο πλευρό του Γέρου του Μοριά που η Διοίκηση κυνηγά να τον σκοτώσει ενώ η Δέσπω βρίσκεται στο Μεσολόγγι που ο Κιουταχή όλο και σφίγγει το κλοιό της πολιορκίας του και όλοι μαζί οδεύουν προς την λαμπρή Έξοδο: Φως δυνατό μαζί με το μπουμπουνητό της έκρηξης, αστραποβολάει ο νυχτερινός ουρανός, φωταψία γερή απάνω απ’ την πόλη, απ΄την μεριά του Άγιου Σπυρίδωνα και των Καψαλαίικων, σπίθες και ψυχές σκαρφαλώνουν ψηλά και λαμποκοπούν σαν πεφταστέρια, ο γερο- Καψάλης, η Μαλαμή, δεκάδες άλλοι μαζί τους, όλοι πετούν πια λεύτερα καταπώς το θέλησαν. (σελ. 549)

Άγιες Ψυχές- Θοδωρής Παπαθεοδώρου

     Μετά το καθηλωτικό Άγιο Αίμα, οι Άγιες Ψυχές, το δεύτερο δηλαδή μέρος της τριλογίας του Θοδωρή Παπαθεοδώρου με θέμα την Ελληνική Επανάσταση, μας παρασέρνει με μεγαλύτερη ορμή στην ανάγνωση καθώς φωτίζει τα κακοτράχαλα μα συγχρόνως ένδοξα επαναστατημένα, πλέον, μονοπάτια της πατρίδας μας με την αφήγηση να στήνει το χώρο επιδέξια και να μεταφέρει τον αναγνώστη σε γεγονότα και ατμόσφαιρα βγαλμένη από την ίδια την Ιστορία, την Ιστορία μας.

     Στις Άγιες Ψυχές, λοιπόν, η Επανάσταση έχει κηρυχθεί, ο τόπος φλέγεται. Βρισκόμαστε στους πρώτους μήνες του 1821, καπεταναίοι, ήρωες και ο απλός λαός, ο καταπιεσμένος εδώ και αιώνες λαός, σηκώνουν το ανάστημά τους και με τα πενιχρά τους μέσα στέκουν για χάρη της Λευτεριάς, της Δικαιοσύνης και της Ισότητας, μπρος σε μια από τις πιο ισχυρές πολεμικές μηχανές της εποχής. Εγκαταλείπουν το εγώ και τα συμφέροντα -τουλάχιστον η πλειοψηφία γιατί πάντα θα υπάρχουν ραδιούργοι, πάντα θα υπάρχουν Εφιάλτες ...- και δίνονται σώμα και ψυχή στον Αγώνα, ξεπερνούν τις αδυναμίες, θυσιάζονται για την αναστήλωση της πατρίδας. Και είναι η θυσία αυτή που κάνει άγια την ψυχή τους.

     Μακεδονία, Τριπολιτσά, Ψαρά, Μεσολόγγι, Μοριάς, τόποι που πάλλονται υπό τις ιαχές του ξεσηκωμού.

Άγιο Αίμα- Θοδωρής Παπαθεοδώρου

     Άγιο Αίμα, το πρώτο βιβλίο της τριλογίας του Θοδωρή Παπαθεοδώρου με θέμα το 1821 είναι ένα εξαιρετικά γραμμένο μυθιστόρημα που μας πληροφορεί, δίνει μορφή σε γεγονότα και πρόσωπα και μας σεργιανά σε τόπους και ιστορικές στιγμές που αιματοκυλίστηκαν και στέναξαν για χάρη της Λευτεριάς, του μέγιστου ιδανικού που για χάρη του ήρωες του γένους θυσιάστηκαν στο βωμό του με αυταπάρνηση. 200 χρόνια συμπληρώνονται φέτος από την κήρυξη της Επανάστασης και όπως δηλώνει ο συγγραφέας δε θα μπορούσε να μην αφιερωθεί η συγγραφική του πένα στο σπουδαίο αυτό ιστορικό γεγονός προκειμένου να αποτίσει φόρο τιμής στους ήρωες, γνωστούς και μη, που η ανδρεία και η περηφάνια τους γέννησαν το ‘21, στύλωσαν πατρίδα.

      Η αφήγηση του ξεκινά το 1827 και στην Τεργέστη εκεί που ο ήρωας -δε μας αποκαλύπτεται ακόμα η ταυτότητά του, κάπου στο τέλος υποθέτουμε ποιος μπορεί να είναι- περιμένει στο λιμάνι μήπως, μες στα καράβια που φτάνουν από την ανταριασμένη Ρούμελη και το Μοριά, βρίσκεται και η οικογένειά του. Κι όσο περιμένει αναπολεί πρόσωπα και γεγονότα γεμάτα φρίκη, μπαρούτι και αίμα, Άγιο Αίμα.

     Και έτσι ο αναγνώστης γυρνά στο 1803 και στο Σούλι το περήφανο, το απάτητο με την Κίκω και την Λέγκω, δύο αδερφές που ήρθαν νύφες στο Σούλι, να παλεύουν να σώσουν τα βλαστάρια τους όταν ο Βελή Πασάς επιτίθεται με σφοδρότητα και μένος στους περήφανους Σουλιώτες. Ακολουθώντας τις φατρίες τους θα διαβούν δύσβατες στράτες, θα ανέβουν πλαγιές και λόγγους που το αίμα τους θα τους ποτίσει, θα τους κάνει τόπους μαρτυρίου μα παράλληλα και τόπους άγιους… Ζάλογγο, τόπος θυσίας μα και περηφάνιας, τόπος ορισμός της Λευτεριάς. Στην εν λόγω χρονική στιγμή, η σκηνή του Ζαλόγγου είναι από τις πιο σπαρακτικές σκηνές που συνάντησα στο κείμενο. ο συγγραφέας κατόρθωσε να συνυφάνει την περηφάνια, τα ιδανικά μα και την τρυφερότητα που κουβαλά η μάνα με τρόπο έντεχνο, ανθρώπινο, ρεαλιστικό και φορτισμένο με πολλά συναισθήματα.

Καβαφικοί φόνοι-Θοδωρής Παπαθεοδώρου

      Οι «Καβαφικοί φόνοι» του Θοδωρή Παπαθεοδώρου είναι ένα καθηλωτικό αστυνομικό μυθιστόρημα με την πλοκή του να κινείται γύρω από το έργο του σπουδαίου Αλεξανδρινού ποιητή, Κωνσταντίνου Π. Καβάφη, κάτι που καθιστά το βιβλίο ένα ξεχωριστό ανάγνωσμα καθώς στις σελίδες του συνδυάζονται επιτυχώς το μυστήριο, η δράση και οι ανατροπές του Αστυνομικού είδους με την ατμόσφαιρα και τους συμβολισμούς της Ποίησης.

  

       Οι δύο κεντρικοί ήρωές του, ο ντεντέκτιβ Νίκος Μάντης και ο καθηγητής Ιστορίας Δαρείος καλούνται να λύσουν το μυστήριο που καλύπτει ο θάνατος της υπερήλικης, λάτρης του ποιητή και με καταγωγή απ’ την Αλεξάνδρεια, Πανδώρας Καλλέργη. Ο Μάντης αναλαμβάνει την υπόθεση ύστερα από ένα ανώνυμο ηλεκτρονικό μήνυμα και, με δέλεαρ το ποσό που του προσφέρεται, καλείται να απαντήσει στο ερώτημα: αυτοχειρία ή φόνος ; 

        Όταν φτάνει στο χώρο όπου βρέθηκε νεκρή η Πανδώρα Καλλέργη διαπιστώνει πως όλα αποπνέου Καβάφη: το σαλόνι του σπιτιού της είναι μια πιστή απομίμηση του σαλονιού του ποιητή απ’το σπίτι του στην Αλεξάνδρεια ενώ δυο ποιήματά του βρίσκονται δίπλα στη νεκρή.  Έτσι έρχεται σε επαφή με τον καθηγητή, η συμβολή του οποίου είναι καταλυτική καθώς ο Δαρείος είναι ο πλέον κατάλληλος να αναλύσει το καβαφικό έργο. 

     Η μία θεωρία διαδέχεται την άλλη κι ενώ είναι έτοιμοι ελλείψει στοιχείων να αποφανθούν πως πρόκειται για αυτοκτονία, οι δυο φόνοι που ακολουθούν τους βεβαιώνουν πως πρόκειται για έναν κατά συρροή δολοφόνο που ακολουθεί ακριβώς το ίδιο μοτίβο: ‘’υπογράφει’’ τις δολοφονίες αφήνοντας δίπλα στα θύματά του κάποιο ποίημα του Καβάφη. 

     Κι έτσι η έρευνα παίρνει άλλη τροπή. Ο Μάντης και ο Δαρείος ξεψαχνίζουν τα ημερολόγια της Καλλέργη, αναλύουν τα ποιήματα και προσπαθούν να καταλάβουν την επιλογή αυτών και την μεταξύ τους σύνδεση. 

     Ποιος κρύβεται πίσω απ’ τους φόνους; Και ποιο είναι το κίνητρό τους; Η εκδίκηση; Το οικονομικό όφελος; Και, αλήθεια, τι ρόλο παίζει η κλειστή λέσχη της Ιθάκης, μια ποιητική λέσχη που προστάτευε και προωθούσε το έργο του Καβάφη και που ιδρύθηκε και χρηματοδοτούνταν απ’ την εκλιπούσα;

Συναξάρια της μικρής Πατρίδας-Θοδωρής Παπαθεοδώρου

     «Συναξάρια της μικρής πατρίδας» μ’ αυτό τον τίτλο κλείνει ο κύκλος των ιστορικών μυθιστορημάτων του Θοδωρή Παπαθεοδώρου για τον Μακεδονικό Αγώνα. Ένας τίτλος απόλυτα εμπνευσμένος κι εύστοχος καθώς η λέξη συναξάρια συνδέεται άμεσα με τον βίο των αγίων, λέξη που ταιριάζει, κατά την γνώμη μου, και στους ανθρώπους που τα ιδανικά για την πατρίδα και οι πράξεις οι παρακινούμενες από την ίδια τους τη ψυχή αγγίζουν αυτές των μεγαλομάρτυρων αγίων.

     Συναξάρια Αγίων! Συναξάρια Ηρώων! Συναξάρια ανθρώπων που έβαλαν πάνω από όλα την πίστη τους για την Πατρίδα, την μικρή Πατρίδα, με την τεράστια όμως Ιστορία, και που θυσίασαν για χάρη της μια ήσυχη και ασφαλή ίσως ζωή εναποθέτοντας στο βωμό της ελευθερίας της την ίδια την ύπαρξή τους.

     Συναξάρια λοιπόν κι όχι ένας απλός βίος για τους ήρωες της τριλογίας, χάρτινους ή μη, που ο Θοδωρής Παπαθεοδώρου τους βάζει στη ρότα της Ιστορίας με τέτοιο τρόπο που να μας πληροφορεί για τα γεγονότα αμερόληπτα μα κυρίως να αποδίδει το κλίμα της εποχής αποκρυπτογραφώντας την ψυχή ανθρώπων που κινήθηκαν στα κακοτράχαλα μονοπάτια του Μακεδονικού Αγώνα.

     
     Συναξάρι κι η ζωή της Αρετής, συναξάρι κι η ζωή της Φωτεινής, συναξάρια οι ζωές των δύο γυναικών που πρωτογνωρίσαμε στις «Γυναίκες της μικρής Πατρίδας»!

Συναξάρια...

....ένα απ’ αυτά κι η ζωή της Αρετής που γαλουχημένη από τον λόγο του ξαδέλφου της Ίωνα Δραγούμη: «...Να θίγεσαι όταν σε κυριεύει ο φόβος, ν' αρνήσε τον αγώνα είναι δειλία. Να μη σε γονατίζουν, να μη σε δαμάζουν. Τότε είσαι ελεύθερος. Αυτό είχε κατά νου ο Λεωνίδας, αυτό κι ο Αλέξανδρος. Αυτό πρέπει να σκεφτόμαστε πάντα. Εμείς. Οι Έλληνες...»  έσπευσε στη Μακεδονία να διδάξει υπό την απειλή των κομιτατζήδων τα παιδιά της σκλάβας γης την ελληνική γλώσσα: « Μαζί με τα όπλα και τ’ άρματα πρέπει να προσέξουμε και τα γράμματα, να μη τα αμελήσουμε. Οποιονδήποτε σπόρο κι αν φυτέψουμε, δε θα καρπίσει αν το χωράφι είναι χέρσο. Κι ο σπόρος της ελευθερίας που θέλουμε να βλαστήσει σε τούτο τον ευλογημένο και πονεμένο τόπο, μόνο με την παιδεία μπορεί να καρπίσει, μόνο αυτή μπορεί να κάνει το χώμα γόνιμο...»,  βίωσε την αιματηρή σλαβική εξέγερση του Ίλιντεν το 1903, το κυνήγι στα μακεδονίτικα βουνά με την αναγκαστική της τελικά επιστροφή στη νωθρή Αθήνα να γιγαντώνει την επιθυμία της να επιστρέψει στη Μακεδονική γη και στον Αγώνα της.  Κι επιστρέφει, και μας βάζει στο Βάλτο, εκεί που ήρωες όπως ο καπετάν Άγρας γράφουν τα δικά τους Συναξάρια...

Άλλο ένα...

... κι η ζωή της Φωτεινής που μετά τον ξεριζωμό της από την Φιλλιπούπολη και με την απώλεια του αδερφού της να επηρεάζει τις κινήσεις της βοηθάει στον Αγώνα μεταφέροντας μηνύματα κι αναλαμβάνοντας αποστολές στην Θεσσαλονίκη όπου και ζει με τον πατέρα της. Τι κι αν οι Βούλγαροι την βάζουν στο στόχαστρο; Τι κι αν ο Θάνατος στέκεται δίπλα της έτοιμος να την αγκαλιάσει; Εκείνη συνεχίζει να βοηθά... Συνεχίζει. Κι ως νοσοκόμα που είναι βοηθάει κι απ’ αυτό το μετερίζι περιθάλποντας αγωνιστές στα κρυφά θεραπευτήρια της πόλης, ένα από αυτά και η εκκλησία του Αγίου Μηνά, οι Άγιοι του οποίου στρέφουν το βλέμμα τους πάνω της με θαυμασμό καλύπτοντας τη δυσοίωνη λύπη που αχνοφαίνεται... 

    Συναξάρια και οι ζωές των μικρών παιδιών της ιστορίας. Συναξάρια και για τα «Λιανοκέρια της μικρής Πατρίδας». Συναξάρια κι όχι ένας κοινός βίος για την Βάσιλκα. Την Ανθή. Και τον Μήλιο. Τα Λιανοκέρια  που η θύελλα του Αγώνα τσάκισε τα λεπτά κορμάκια τους, τρεμόπαιξε την ισχνή φλόγα της μικρής και κακόμοιρης ζωής τους...

Λιανοκέρια της μικρής Πατρίδας-Θοδωρής Παπαθεοδώρου

    Μετά τις «Γυναίκες της μικρής Πατρίδας», τα Λιανοκέρια, τα ισχνά, ευάλωτα κεράκια της μακεδονικής γης με την ζωηρή μα συνάμα και την εκτεθειμένη φλογίτσα τους, όπως είναι η μικρή Βάσιλκα που μετά την εξέγερση του Ίλιντεν τρέχει στα κακοτράχαλα βουνά της Μακεδονίας για να γλιτώσει από τις επιθέσεις των Βούλγαρων και τα αντίποινα των Τούρκων, όπως είναι ο Μήλιος και η Ανθή, οι μόνοι επιζώντες από την σφαγή στο χωριό τους, στέκουν μπρος στον άνεμο που σηκώνει ο Αγώνας των Μακεδόνων. 

   Ο αγαπημένος συγγραφέας Θοδωρής Παπαθεοδώρου συνεχίζει την αφήγηση του με το ίδιο ύφος, την ίδια ένταση συνδέοντας αρμονικά τις Γυναίκες με τα «Λιανοκέρια της μικρής Πατρίδας», στις σελίδες του οποίου φωτίζει μέσα από τους παλιούς και νέους ήρωες που σκιαγραφεί τα γεγονότα και τις συνθήκες που επικρατούσαν στη σκλάβα πατρίδα από την σλαβική εξέγερση του Ίλιντεν και μετά έως και το λυκόφως του 1904.

       Πριν συναντήσουμε όμως τους ήρωες και την πορεία τους, ο συγγραφέας μας υποδέχεται με ένα ποίημα που μας προϊδεάζει και που χαρακτηρίζει απόλυτα τους υπαρκτούς και μη ήρωες του, τις «Θερμοπύλες» του Κ.Π. Καβάφη, ένα ποίημα σύμβολο για την αυτοθυσία και την προάσπιση των αξιών ακόμα κι όταν διαφαίνεται πως τελικά θα κάνει την εμφάνιση του ο Εφιάλτης.

       Ιδανικά κι αξίες. Άνθρωποι που φυλάσσουν Θερμοπύλες..., όπως η διδασκάλισσα Αρετή που τον Μάρτιο του 1904 στέκεται στο παράθυρο του πατρικού της στην Αθήνα θυμούμενη τη σφαγή στο Ράκοβο, το εξοντωτικό τρέξιμο της μαζί με την μικρή της μαθήτρια τη Βάσιλκα στα μακεδονικά βουνά ώστε να γλιτώσουν από την λαίλαπα της σλαβικής εξέγερσης, την διάσωση τους και την νοσηλεία τους σε διαφορετικά νοσοκομεία στο βιλαέτι του Μοναστηρίου με την υποχρεωτική, από τον πατέρα της, επιστροφή στην Αθήνα. Η Αρετή λοιπόν στέκεται μπροστά στο παράθυρο της και θυμάται, αγωνιά για την τύχη της εξάχρονης Βάσιλκας που έμεινε πίσω στη φλεγόμενη Μακεδονία μόνη κι απροστάτευτη μα κυρίως θλίβεται για την στάση που κρατά το κράτος και η αθηναϊκή ελιτ στο μακεδονικό ζήτημα που όπως εύστοχα περιέγραψε ο ξάδερφός της Ιων Δραγούμης σε ένα γράμμα που της απέστειλε τους χαρακτηρίζει: «μετριότητα, κενοδοξία, ψοφιοσύνη και αισχρός ύπνος»(σελ. 57).

      Η Φωτεινή, η δεύτερη κεντρική ηρωίδα, συνεχίζει να φυλάσσει Θερμοπύλες... Την ανταμώνουμε στη Θεσσαλονίκη εκεί που ζει με τον πατέρα της, εκεί που ο έρωτας με τον Μάνο Παπαδάκη παίρνει άλλη μορφή, εκεί που αναλαμβάνει αποστολές για τον Αγώνα μεταφέροντας στην ιατρική της τσάντα κωδικοποιημένα μηνύματα, εκεί που όταν γίνεται Πρόξενος Θεσσαλονίκης ο Λάμπρος Κορομηλάς και ο Αγώνας μπαίνει σε νέα φάση με τις οργανώσεις να μπαίνουν υπό τη σκέπη του Προξενείου, αναλαμβάνει την δυσκολότερη αποστολή: να μπει ως νοσοκόμα στον Κιλκίς Μαχαλέ, την συνοικία των Βούλγαρων στη Θεσσαλονίκη ώστε να βολιδοσκοπήσει τις επόμενες κινήσεις των Εξαρχικών.

Γυναίκες της μικρής πατρίδας-Θοδωρής Παπαθεοδώρου

     Αρετή και Φωτεινη, γυναίκες της Μακεδονίας, γυναίκες για την Μακεδονία, γυναίκες που μας μιλούν με θάρρος, τόλμη, ήθος και ψυχή για την σκλάβα Μακεδονία και τον Αγώνα της για την λευτεριά, έναν αγώνα που οι χειρισμοί των πολιτικών φοβούμαι πως θυσιάζεται στον βωμό της εξουσίας και της ψηφοθηρίας της...

  Ο αγαπημένος συγγραφέας Θοδωρής Παπαθεοδώρου, μετά από την εξιστόρηση του Εμφυλίου με τις Κόρες και τις Μάνες της λησμονιάς και της άδειας αγκαλιάς αντίστοιχα καθώς και των πέτρινων χρόνων της Χούντας των Συνταγματαρχών μέσα από τις σελίδες της εξαιρετικής διλογίας «Ζωές του Φθινοπώρου», στο νέο του πόνημα, στις «Γυναίκες της μικρής πατρίδας» μας ταξιδεύει με την βοήθεια των ηρώων του στη Μακεδονική γη και στον Αγώνα της, με τα καμένα χωριά, τις βιαιοπραγίες και τις αιματηρές προσπάθειες προσάρτησης τους στην Εξαρχία να πρωταγωνιστούν και να στέκουν τροχοπέδη στην ζωή των ηρώων και του Ελληνισμού.

     Μετά τα όμορφα λόγια της εισαγωγής: ...αγαπώ απλώς την πατρίδα και... περηφάνια νιώθω γι' αυτή και βαθύ σεβασμό για τη λαμπρή Ιστορία της. Γιατί τούτα τα σύνορα, όπου δεκάδες χιλιάδες πρόγονοί μας έχασαν το αίμα τους για να τα υπερασπιστούν, τούτο το κομμάτι γης που ονομάζουμε πατρίδα δεν είναι μια λέξη χωρίς ουσία, δεν είναι κούφιος λόγος. Αν αμφιβάλλετε, ρωτήστε έναν άνθρωπο που δεν έχει..., η ιστορία ξεκινά με το πρώτο κεφάλαιο να μας συστήνει τους ήρωες τοποθετώντας τους στο λυκαυγές του 19ου αιώνα και να φτάνει σιγά σιγά έως και τα αιματηρά γεγονότα του 1903...

     Με την Αρετή να έρχεται στη ζωή και να εγκαταλείπεται στο βρεφοκομείο Αθηνών, να ζει τα πρώτα τέσσερα χρόνια της ζωής της στο ψυχρό περιβάλλον του ορφανοτροφείου και να υιοθετείται εν τέλει από την Καλλιόπη Λάσκαρη, την θεία του Ίωνα Δραγούμη, του ανθρώπου που της εμφυσεί την αγάπη για την πατρίδα, τα ιδανικά, τις αξίες καθώς και την λευτεριά των αλύτρωτων εδαφών της. Η γαλούχηση του ξαδέρφου της θα την κάνει λοιπόν να γίνει κι εκείνη ενεργό μέλος του Μακεδονικού Αγώνα, μιας κι όταν ο φιλόπατρις και διορατικός Ίων Δραγούμης θα την καλέσει να ανέβει στη πολύπαθη μακεδονική γη και να διδάξει, ούσα διδασκάλισσα, την ελληνική γλώσσα σε σχολεία και χωριά που η Εξαρχία πνίγει στο αίμα, η Αρετή θα αφήσει χωρίς δεύτερη σκέψη τις ανέσεις που της παρέχει η οικογένειά της και η Αθήνα των περιπάτων και των κοσμικών και φιλανθρωπικών εκδηλώσεων και θα αναλάβει τον σπουδαίο ρόλο να μεταλαμπαδεύσει στα φοβισμένα μα διψασμένα για μάθηση Μακεδονόπουλα, την γνώση της ελληνικής παιδείας...

     Με την Φωτεινή να μεγαλώνει στην Ανατολική Ρωμυλία, να παίρνει τα ηνία του νοικοκυριού μετά τον θάνατο της μητέρας της, να μεγαλώνει με αγάπη τον μικρό της αδερφό μαζί με τον γιατρό πατέρα της που της παραδίδει τις γνώσεις και την αγάπη για την ιατρική και την φροντίδα όσων υποφέρουν. Οι βιαιοπραγίες όμως των Βούλγαρων θα αναγκάσει την τριμελή οικογένεια να εγκαταλείψει την Φιλιππούπολη το 1897 και να εγκατασταθεί στην Θεσσαλονίκη. Στο δρόμο του ξεριζωμού η νεαρή Φωτεινή θα χάσει τον αδερφό της και μαζί του την όποια αθωότητα της ηλικίας της. Κι όσο τα χρόνια θα περνούν η Φωτεινή θα μεγαλώνει και θα αποκτά ιδεώδη και ιδανικά, τα οποία θα την εντάσσουν κι αυτή στον αγώνα για την λευτεριά της Μακεδονίας...

Σαν ταξιδιάρικα πουλιά - Θοδωρής Παπαθεοδώρου

   Η επόμενη γενιά ηρώων από «Το αστρολούλουδο του Βοσπόρου» ξετυλίγει την ιστορία της στο δεύτερο βιβλίο της σειράς του Θοδωρή Παπαθεοδώρου, στο «Σαν ταξιδιάρικα πουλιά», με τρόπο που συγκινεί, πληροφορεί, νοσταλγεί, ταξιδεύει τον αναγνώστη στην Πόλη του Β’ Παγκοσμίου πολέμου, των Ταγμάτων Εργασίας, του Πογκρόμ και των Απελάσεων του 1955, καθώς και τον γεμίζει με αισθήματα αγάπης και απόλυτου έρωτα μέσα από την ερωτική ιστορία του Παναγιώτη και της Φεράχ, του Ρωμιού και της Τουρκάλας, των δυο δηλαδή κεντρικών ηρώων του.

      Η ιστορία τους θα ξεκινήσει το 1941, την χρονιά που η Τουρκία θέλοντας να κρατήσει ουδετερότητα στον πόλεμο που μαίνονταν στην Ευρώπη και πιεσμένη από την Αμερική και τους Ρωμιούς της Πόλης αποφασίζει να συγκεντρώσει είδη πρώτης ανάγκης και τρόφιμα με σκοπό να τα στείλει στην κατεχόμενη Ελλάδα. Ο Νικήτας και ο γιος του Παναγιώτης βοηθούν μαζί με άλλα μέλη της Ρωμαίικης κοινότητας στην διαδικασία συγκομιδής και φόρτωσης του πλοίου που θα μεταφέρει το σωτήριο φορτίο. Ρωμιοί και Τούρκοι, ναι και Τούρκοι μιας και αυτοί έχουν ζήσει την πείνα και την φτώχεια που φέρνει ο κατακτητής (1920), σπεύδουν να προσφέρουν από το υστέρημα τους. Ανάμεσα τους είναι και η Φεράχ. Εκεί,λοιπόν, στο λιμάνι, ο Παναγιώτης και η Φεράχ θα ανταλλάξουν το πρώτο βλέμμα, τις πρώτες κουβέντες, τα πρώτα σκιρτήματα του έρωτα τους.

   Οι οικογένειες των δυο πλέον ερωτευμένων γνωρίζονται από παλιά, έχουν φιλικές σχέσεις και αλληλοβοηθιούνται στις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν κατά καιρούς. Όμως αυτή είναι Τουρκάλα και εκείνος Ρωμιός. να το πρώτο εμπόδιο μαζί με την ηλικία της Φεράχ, μιας και εκείνη είναι μόλις δεκαεφτά χρονών, που κάνει αυτόν τον έρωτα πλατωνικό και ανεκπλήρωτο.
      Ο Παναγιώτης σκέφτεται ανελλιπώς την Φεράχ και η Φεράχ τον Παναγιώτη… και τα χρόνια περνούν και η Πόλη αλλάζει…. και ο εθνικισμός επιστρέφει και οι φιλικές σχέσεις αλλοιώνονται… και ο μόνος που αντέχει μέσα σ’ αυτό το κλίμα είναι ο Έρωτας…. Πως και αντέχει; Τι ερώτηση! Μα, και αυτός είναι Θεός! Μη το ξεχνάμε.... Και ως Θεός έχει να επιβάλει την δική του διδαχή στις καρδιές των ανθρώπων.

      Ο Ρωμιός και η Τουρκάλα, ο Παναγιώτης και η Φεράχ μετά από πολλά σκαμπανεβάσματα ζουν τελικά κρυφά τον έρωτα τους, γεύονται το πάθος και την ορμή του, χωρίς όμως να γνωρίζουν πως από πάνω τους στέκεται εμπόδιο, εκτός από τον Θεό του και τον Αλλάχ της, και η Ιστορία. Το Πογκρόμ και οι Απελάσεις του 1955 είναι εκεί για να πουν την δική τους Ιστορία και να διαμορφώσουν την ζωή των ηρώων μας…

Το αστρολούλουδο του Βοσπόρου-Θοδωρής Παπαθεοδώρου

      «Το αστρολούλουδο του Βοσπόρου», το πρώτο βιβλίο του Θοδωρή Παπαθεοδώρου, το οποίο και έχει τιμηθεί με το Βραβείο Καλύτερου Έργου Μνήμης 2003-2004 στο πλαίσιο του 20ού Πανελλήνιου Συμποσίου Ποίησης και Πεζογραφίας, είναι ένα βιβλίο στο οποίο ο αναγνώστης μεταφέρεται με γλαφυρό και νοσταλγικό τρόπο στην Πόλη του 20ου αιώνα, και συγκεκριμένα στο 1918-1920, κατορθώνοντας μάλιστα να περπατήσει νοερά στα σοκάκια που τον οδήγησαν στα βυζαντινά και οθωμανικά αξιοθέατα της, να οσφρανθεί τις πιπεράτες μυρωδιές των μπαχαρικών και της κουζίνας της, να νιώσει στα μάγουλά του την υγρασία του Βοσπόρου και να αισθανθεί την κοσμοπολίτικη αύρα που την περιέβαλε μετά το τέλος του Α’ Παγκόσμιου πολέμου.

     Την υπέροχη ξενάγηση στην Πόλη των αρωμάτων και των αισθήσεων μάς την κάνει, μέσω της ερωτικής της ιστορία, η κεντρική ηρωίδα του βιβλίο, η έφηβη Χαρά Σεκέρογλου. Η Χαρά που είναι μια νέα σπινθηροβόλα γυναίκα με ανησυχίες και προβληματισμούς, θα ζήσει μια συναισθηματική ιστορία στην οποία τα πρέπει των άλλων και τα θέλω τα δικά της θα συγκρουστούν γι’ άλλη μια φορά…..

      Το καλοκαίρι του 1918 τρεις μήνες πριν την λήξη του Μεγάλου πολέμου, ο Νικήτας θα χτυπήσει την πόρτα της οικογένειας Σεκέρογλου και θα ζητήσει την βοήθεια τους. Τα Αμελέ Ταμπουρού τον έχουν αναγκάσει για σχεδόν τέσσερα χρόνια να κρύβεται, όπως τόσοι Έλληνες της Οθωμανικής επικράτειας, προκειμένου να γλιτώσει τις άθλιες συνθήκες τους και τον θάνατο που περιμένει όσους μεταφέρονταν σ’ αυτά. Ο Παναγιωτάκης και η Ρόζα, οι γονείς της Χαράς, δίνουν τον Αύγουστο του 1918 την βοήθεια τους στον Νικήτα και τον κρύβουν στην σοφίτα του σπιτιού τους. Ο Νικήτας, που είναι ένας ευαίσθητος και φιλοσοφημένος ζωγράφος, νιώθει πως, μέσα σ’ αυτή την σκοτεινή σοφίτα η έμπνευσή του, που εδώ και τέσσερα χρόνια ακρωτηριάζεται σιγά σιγά λόγω έλλειψης ερεθισμάτων που κάθε καλλιτέχνης χρειάζεται για να ενεργοποιηθεί το ταλέντο του, θα χαθεί οριστικά. Η Χαρά, που αρχίζει και ερωτεύεται τον Νικήτα, θα γίνει τότε ο κοινωνός αυτών των ερεθισμάτων. Για χάρη του λοιπόν θα αρχίσει το σεργιάνι στην Πόλη και θα την αντικρίσει με άλλο μάτι, με μάτι πιο λεπτομερέστατο και διεισδυτικό… Στο τέλος της κάθε ημέρας της θα καταλήγει στην σοφίτα και οι εικόνες που συγκράτησε από αυτή την περιπλάνηση θα περιγραφούν από την ίδια λεπτομερώς και θα δώσουν τελικά στον καλλιτέχνη το έναυσμα για να φιλοτεχνήσει κάποιους από τους πιο ωραίους πίνακες του. Όλα αυτά όμως δεν θα κρατήσουν για πολύ…. Η πυρκαγιά που θα ξεσπάσει στον μαχαλά της οικογένειας Σεκέρογλου θα αφήσει πίσω της στάχτες, απώλειες και χωρισμούς….. και κάπου πιο μακριά την λύση στα αδιέξοδα που θα προκύψουν….

Ζωές του ανέμου - Θοδωρής Παπαθεοδώρου

    1967… χρονιά που η Ιστορία σαρώνει για άλλη μια φορά την πατρίδα μας… χρονιά που οι ήρωες του νέου βιβλίου του Θοδωρή Παπαθεοδώρου «Ζωές του ανέμου» περνούν μέσα από τα γεγονότα της, τα οποία και θα σαρώσουν, με την σειρά τους, ανελέητα τα όνειρα και τις ζωές αυτών....

    Ο Χρόνης, ο ένας από τους ήρωες του πολυπρόσωπου αυτού βιβλίου, συνεχίζει την αφήγηση του από το σημείου που την άφησε στο πρώτο βιβλίο της εξαιρετικής αυτής διλογίας, στο «Ζωές του φθινοπώρου». Έτσι η Άννα, ο Αλέκος, ο Σπύρος, ο Λουκάς και οι υπόλοιποι ένοικοι του κτηρίου Δουρούτη, του συγκροτήματος κατοικιών κοντά στο κέντρο της Αθήνας, ζουν την γεμάτη με φτώχια, βιοπάλη, μόχθο, όνειρα και πάθη καθημερινότητά τους αγνοώντας πως οι μήνες που διανύουν είναι οι τελευταίοι πριν τα τανκ της Χούντας επαναφέρουν το κυνήγι, τον τρόμο, τα βασανιστήρια, τις φυλακίσεις και τις εξορίες στην πολύπαθη Ελλάδα. 

     Η Άννα και ο Αλέκος, λοιπόν, γεύονται τον φλογερό και ανέλπιστο έρωτα τους, ο Λουκάς χώνεται όλο και πιο βαθιά στην άκρα αριστερά, ο Σπύρος λύνει τις εκκρεμότητες του με την Άννα, η Αργυρώ διαφωτίζεται στον έρωτα και στο Κόμμα, ο Αγησίλαος προσδοκά, η Λόλα μηχανορραφεί…. Όλα αυτά όμως μέχρι την 21^η Απριλίου, την ημέρα δηλαδή που οι Συνταγματάρχες ανατρέπουν μαζί με το πολίτευμα και τα δεδομένα στις ζωές των πολυάριθμων ηρώων μας… 

     Σ’ αυτό το σημείο η αφήγηση του Χρόνη γεμίζει με τρεχαλητό, κρυψώνες, αποτυχημένες επαναστατικές ενέργειες, διαμελισμένα σώματα και ψυχές από τα βασανιστήρια της ΕΑΤ-ΕΣΑ και των δημίων της διαβόητης ταράτσας της οδού Μπουμπουλίνας, εξορίες..., καγκελόφραχτα παράθυρα φυλακών που στερούν την ελευθερία αλλά γιγαντώνουν την αγάπη, τον έρωτα και τον καρπό της…..

     Στο «Ζωές του ανέμου» ο αγαπημένος μου συγγραφέας Θοδωρής Παπαθεοδώρου άγγιξε πάλι με σεβασμό και αντικειμενικότητα ένα κεφάλαιο της σύγχρονης Ιστορίας μας, που τα σχολικά βιβλία αναφέρονται, όπως και για τον Εμφύλιο, ακροθιγώς, αυτό δηλαδή που μιλά για την πέτρινη εφταετία. Οι πληροφορίες που δίνονται, πληροφορίες όχι εγκυκλοπαιδικές αλλά ουσιαστικές, για την επιβολή της Χούντας, τις ανύπαρκτες ενέργειές ανατροπής της, τα βασανιστήρια και το κυνήγι που επέβαλε ειδικά τον πρώτο καιρό, τον καιρό δηλαδή της εδραίωσης της, ήταν δοσμένες, από την πένα του συγγραφέα, με άρτιο και κατανοητό τρόπο, χωρίς να κουράζουν και να εμποδίζουν την εξέλιξη της πλοκής.

Συζητώντας με τον συγγραφέα Θοδωρή Παπαθεοδώρου!

         Η πρώτη μου αναγνωστική επαφή με τον Θοδωρή Παπαθεοδώρου ήταν με την τετραλογία του «Οι κόρες της λησμονιάς». Μέχρι τότε οι γνώσεις μου για τον Εμφύλιο περιορίζονταν σ’ αυτές που μου παρείχε το σχολείο, γνώσεις δηλαδή τελείως επιφανειακές…. Στις σελίδες λοιπόν και των τεσσάρων αυτών βιβλίων ήρθα σε ουσιαστική επαφή με την Ιστορία του τόπου μου αλλά και με την πραγματική λογοτεχνία καθώς η πένα του Θοδωρή Παπαθεοδώρου μόνο ως γνήσια Λογοτεχνική πένα μπορεί να χαρακτηριστεί. Όποτε με ρωτούν για Ιστορικό μυθιστόρημα η τετραλογία για τον Εμφύλιο μου έρχεται πάντα πρώτη στο μυαλό, μιας και διαβάζοντας τα κείμενα της διδάχτηκα αμερόληπτα την Ιστορία, κατανόησα τα βαθύτερα αίτια της, συναισθάνθηκα τους ήρωες και έγινα αβίαστα κοινωνός των γεγονότων της σύγχρονης ελληνικής Ιστορίας…

        Με αφορμή την κυκλοφορία του νέου του βιβλίου με τίτλο «Ζωές του ανέμου», το οποίο και αποτελεί το δεύτερο και τελευταίο μέρος της πρόσφατης διλογίας του, ο αγαπημένος συγγραφέας Θοδωρής Παπαθεοδώρου, μου παραχώρησε την ακόλουθη συνέντευξη, κάτι που με γεμίζει χαρά και αποτελεί μέγιστη τιμή για τις ΒιβλιοΑναφορές και για εμένα προσωπικά. Οι «Ζωές του ανέμου» θα κυκλοφορήσουν στις αρχές του Νοεμβρίου και όλοι οι αναγνώστες ανυπομονούμε να διαβάσουμε την συνέχεια και ολοκλήρωση των ιστοριών της Άννας, του Σπύρου, του Λουκά και των υπόλοιπων ηρώων που συναντήσαμε στις σελίδες του πρώτου βιβλίου της διλογίας που τιτλοφορείται ως «Ζωές του φθινοπώρου». Μέχρι όμως να ανταμώσουμε ξανά τους ήρωες μας καθώς και την Ιστορία του τόπου μας, ας απολαύσουμε τις απαντήσεις που έδωσε ο συγγραφέας στο ερωτηματολόγιο των ΒιβλιοΑναφορών…

1. Οι «Ζωές του ανέμου», το δεύτερο και τελευταίο μέρος της πρόσφατης διλογίας σας, κυκλοφορεί στις αρχές του Νοεμβρίου! Αφού σας ευχηθώ να είναι καλοτάξιδο, θα σας ζητήσω να μας το παρουσιάσετε με τον δικό σας τρόπο.

Σας ευχαριστώ για τις ευχές, αντεύχομαι από καρδιάς υγεία και δύναμη σε όλους. Νομίζω ότι μια αράδα από το οπισθόφυλλο επικεντρώνει επακριβώς στα δύο σημεία που ορίζουν ολόκληρο το βιβλίο: ένα μυθιστόρημα για τη μνήμη και την αγάπη. Οι Ζωές του Ανέμου είναι μία ιστορική και κοινωνική τοιχογραφία της ελληνικής κοινωνίας του 1967 τη χρονιά που ξεσπά η Χούντα στην πατρίδα μας, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για τους ανθρώπους: τους περιορισμούς, τις συλλήψεις, τα κυνηγητά, τις φυλακίσεις, τις εξορίες, τους βασανισμούς. Μα το μυθιστόρημα εστιάζει στις ζωές δύο ανθρώπων, στον Αλέκο και στην Άννα, φτερά στον άνεμο της Ιστορίας που σαρώνει τις ζωές τους, τις ισοπεδώνει, τις διαλύει. Η ζωή, το όραμα, ο αγώνας, η πίστη και η βαθιά τους αγάπη διαποτίζει όλες τις σελίδες του μυθιστορήματος. Και η μνήμη φυσικά, η μνήμη της εποχής και η μνήμη της αγάπης.

2. Ποιο ήταν εκείνο το ερέθισμα που έπλασε στο μυαλό σας την υπόθεση της διλογίας; 

Δεν υπάρχει συγκεκριμένο ερέθισμα, η δομή του μυθιστορήματος καθορίζει κάθε φορά την έκταση.

3. Στις σελίδες της διλογίας συναντάμε πολλά και διαφορετικά πρόσωπα. Ποιο από αυτά τα πρόσωπα, από αυτούς τους ήρωες είναι ο αγαπημένος σας; Και ποιος σας ‘’ταλαιπώρησε’’, είτε ψυχολογικά, αφού απείχε πολύ από τον δικό σας ψυχισμό, είτε τεχνικά, να τον αποτυπώσετε στο χαρτί;

Ασφαλώς η αγαπημένη μου είναι η Άννα, η κεντρική ηρωίδα. Τη διαπερνά μια αύρα αρχαίας τραγωδίας, πρόσωπο ιδεατό και ταυτόχρονα οικείο, είναι σύμβολο δύναμης και ευαισθησίας συνάμα. Δε με ταιλαιπώρησε κάποιο ιδιαίτερα. Είναι όλοι και όλες πρόσωπα πλασμένα με φροντίδα πολύ πριν αρχίσουν να ζουν στις αράδες του βιβλίου.

4. Στην τετραλογία σας «Οι κόρες της λησμονιάς» μας παρουσιάσατε, μέσα από τα μάτια των μανάδων, μία από τις μελανότερες σελίδες της σύγχρονης Ιστορίας μας, την εμφύλια σύρραξη. Πιστεύετε πως οι Έλληνες έχουν διδαχθεί από τα λάθη του Εμφυλίου ή παρατηρείτε σήμερα συμπεριφορές που μπορεί να μας οδηγήσουν κάποτε σε παρόμοια μονοπάτια;

Δεν έχουν διδαχθεί από τον Εμφύλιο γιατί πολύ απλά δεν τον διδάχθηκαν. Στα σχολεία ούτε λόγος, δεν ξέρω γιατί, δεν ξέρω τι στρεβλή οπτική είναι αυτή, από πότε είναι κακό να διδάσκονται τα λάθη όταν είναι τοις πάση γνωστό πως και αυτά με τη σειρά τους μας διδάσκουν; Αυτή η πλήρης απουσία και η απόλυτη σιωπή της επίσημης πολιτείας στο συγκεκριμένο, πλέον τραγικό γεγονός της νεότερης Ιστορίας μας, ήταν ένας λόγος που αποφάσισα να αποτυπώσω λογοτεχνικά εκείνη τη μαύρη περίοδο.

Οι καιροί της μνήμης - Θοδωρής Παπαθεοδωρού

Αν και τα όπλα σίγησαν τον Αύγουστο του ’49, το δράμα για τους εμπλεκόμενους της εμφύλιας σύρραξης συνεχίζεται και ολοκληρώνεται στο «Οι καιροί της μνήμης», στο τέταρτο και τελευταίο βιβλίο της σειράς του Θοδωρή Παπαθεοδώρου για τον Εμφύλιο, με τρόπο που συγκινεί και καθηλώνει. 
        Ο τίτλος που επιλέγει ο συγγραφέας να συνοδεύσει το εν λόγω βιβλίο είναι ευστοχότατος, μιας και οι καιροί αυτοί πρέπει να μείνουν στην μνήμη κάθε Έλληνα προκειμένου να διδαχτούμε ως λαός μέσα από τα λάθη και τα εγκλήματα που διαπράχθηκαν στον πλέον καταστροφικότερο πόλεμο ώστε να αποτρέψουμε στο μέλλον μια παρόμοια ζοφερή και αιμοσταγή κατάσταση.

Η Μέλπω, η Αγγέλα, η Αριάδνη, ο Λιάκος, η Λενιώ, η Κατερίνα και ο Σπύρος ακολουθούν την Ιστορία και μαζί μ’ αυτούς και εμείς οι αναγνώστες, όπου μπροστά στα μάτια μας παρουσιάζεται η τελευταία πράξη του δράματος του αδελφοκτόνου πόλεμου. Οι μυλόπετρες της Ιστορίας εξακολουθούν να αλέθουν μέσα από τα στρατοδικεία, τις εξορίες, τα στρατόπεδα συγκεντρώσεων και τις εκτελέσεις τη μετεμφυλιακή Ελλάδα και να συνθλίβουν την Αριάδνη, που η απώλεια της Κατερινούλας της την οδηγεί στην παράνοια, την Αγγέλα, που τρέχει να σώσει τον θανατοποινίτη γιο της και να αγκαλιάσει πάλι τον αρπαγμένο, από το Παιδοσώσιμο των ανταρτών, άγγελό της, την Μέλπω, που, έκτος των άλλων, πέφτει θύμα του κυκλώματος παράνομων υιοθεσιών που έδρασε την δεκαετία του ’50 και χώρισε ανενδοίαστα νεογέννητα παιδιά από τις αντάρτισσες μανάδες τους, τον Λιάκο, που μέσα από το κελί της εξορίας του συνειδητοποιεί τα λάθη του και μετανιώνει πραγματικά γι’ αυτά, τον Σπύρο, που βιώνει τις βίαιες εκκαθαρίσεις του Κόμματος στην Τασκένδη, την Λενιώ και την Κατερινούλα, που υφίσταται τις απάνθρωπες συνθήκες των στρατοπέδων συγκεντρώσεων στις Λαϊκές Δημοκρατίες, στις οποίες και τις έσυραν μαζί με χιλιάδες άλλους αιχμαλώτους.

Η κατάληξη της Κατερίνας με πόνεσε και με έκανε να κλάψω καθώς δεν περίμενα ένα τέτοιο ανατρεπτικό και επιφορτισμένο με πολλά συναισθήματα τέλος. Η επιλογή των μανάδων ως κεντρικές ηρωίδες θεωρώ πως είναι η καταλύτερη που μπορούσε να γίνει καθώς μέσα από την δική τους οπτική γωνία δίνετε η απαιτούμενη έμφαση στον σπαραγμό που φέρει πάντα ένας εμφύλιος πόλεμος στο λαό του ενώ η ένωση των τριών αυτών μανάδων, που αν και αντίθετες ιδεολογικά μέχρι χθες εντούτοις συνέτρεξε η μία την άλλη και συμπαραστάθηκε στον αγώνα που είχε να δώσει η καθεμιά προκειμένου να ανταμώσει στους δύσκολους αυτούς καιρούς τα παιδιά της, θα μου μείνει χαραγμένη στην μνήμη καθώς με δίδαξε ανθρωπιά και αλτρουισμό.

Τα δάκρυα των αγγέλων - Θοδωρής Παπαθεοδώρου

«Τα δάκρυα των αγγέλων», το προτελευταίο βιβλίο της τετραλογίας του Θοδωρή Παπαθεοδώρου για τον Εμφύλιο, μόνο δάκρυα, δάκρυα οργής, θρήνου, αγανάκτησης, μπορούν να φέρουν στα μάτια του αναγνώστη μιας και όλα αυτά τα δεινά που συνεχίζουν να υφίστανται οι ήρωες και η πατρίδα σοκάρουν, θλίβουν και αγανακτούν με τον ζόφο και την παράνοια τους. Ποιός μπορεί άλλωστε να μείνει ψύχραιμος και ασυγκίνητος μπροστά στο Παιδομάζωμα που εξαπέλυσε το ΚΚΕ το 1948-1949, όπου, όπως αναφέρει ο συγγραφέας, 28.000 παιδιά εκτοπίστηκαν από τις εστίες τους και μεταφέρθηκαν στις Λαϊκές Δημοκρατίες, από τις οποίες πολλά από τα αρπαγμένα παιδιά πέθαναν λόγω των δύσκολων συνθηκών ενώ, όσα από αυτά που κατόρθωσαν να επιβιώσουν μόνο ελάχιστα, μετά την λήξη του πολέμου, κατάφεραν να επιστρέψουν στην Ελλάδα, αλλά και στο ‘’μάντρωμα’’ των 18.000 παιδιών στις Παιδουπόλεις της Φρειδερίκης, εκ των οποίων τα 3.000 έμειναν έγκλειστα και μετά το κλείσιμο των ιδρυμάτων και αντιμετωπίστηκαν ως μιάσματα;  Ποιός μπορεί να μην σοκαριστεί με τον αριθμό των νεκρών του Εμφυλίου που άγγιξε τους 154.000 (αντάρτες, στρατιώτες και άμαχος πληθυσμός) και να μην δακρύσει για τον πλέον αιματηρότερο και καταστροφικότερο πόλεμο της Σύγχρονης Ιστορίας μας;

Ο συγγραφέας αφιερώνει το τρίτο βιβλίο της τετραλογίας του σε όλα τα παιδιά του Εμφυλίου και πράγματι μέσα από τις σελίδες του βλέπουμε την μάχη που δίνει η Κατερινούλα της Αριάδνης να επιβιώσει στην σκληρή ζωή των βουνών, μια ζωή που της επιβλήθηκε μετά την αρπαγή της από τους αντάρτες τον Δεκέμβρη του ’44, την μετατροπή της μικρής Φανής, της κόρης της Μέλπως, σε σκληροτράχηλη αντάρτισσα και τον λυρικό, από άποψη περιγραφής, χαμό της στην τελική μάχη που δόθηκε στις κορυφογραμμές του Γράμμου τον Αύγουστο του ’49, την βίαιη αρπαγή της Λενιώς, το στερνοπούλι δηλαδή της Αγγέλας, από τους αντάρτες, οι οποίοι την έσυραν στα ελληνοαλβανικά σύνορα προκειμένου να αποτελέσει ένα από τα 28.000 παιδιά που μεταφέρθηκαν στις κομμουνιστικές χώρες καθώς και την θυσία του Νίκου από την Ήπειρο…., του Θάνου από την Θράκη (είναι ο πατέρας του συγγραφέα που βίωσε και εκείνος την παράνοια του πολέμου)….. , του Λιάκου από την Μακεδονία, του κάθε ένα και της κάθε μίας που θυσιάστηκαν σ’ αυτόν τον παράλογο αδελφοκτόνο πόλεμο…..

Οι μάνες της άδειας αγκαλιάς - Θοδωρής Παπαθεοδώρου

Και η Ιστορία συνεχίζεται….. Μέσα από τις ιστορίες των μανάδων που ο αδελφοκτόνος πόλεμος άφησε τις αγκαλιές τους άδειες και τις καρδιές τους πληγωμένες να στάζουν αίμα και παράπονο, ο συγγραφέας Θοδωρής Παπαθεοδώρου, μετά τις κόρες, δίνει τη σκυτάλη στις μάνες όπου και μας παρουσιάζουν το κλίμα και τα γεγονότα που ακολούθησαν τα Δεκεμβριανά με την ήττα του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ φτάνοντας έως και τον προτελευταίο χρόνο του Εμφυλίου, δηλαδή το 1948. Παρά την συμφωνία της Βάρκιζας τον Φεβρουάριο του 1945 το κλίμα ανάμεσα στις δυο παρατάξεις όλο και δυναμιτίζεται επηρεάζοντας έτσι την πορεία της Αγγέλας, της Μέλπως, της Αριάδνης καθώς και της πατρίδας όπου και μπαίνει τον Μάρτιο του 1946 στην τρίτη και τελική φάση του Εμφυλίου.

Με πόνο καρδιάς λοιπόν παρακολουθούμε την αγωνιώδη και ψυχοφθόρα προσπάθεια της Αριάδνης να εντοπίσει την κορούλα της που με την αποχώρηση των ηττημένων ανταρτών από την Αθήνα στις αρχές του ’45 σύρθηκε ως όμηρος μαζί με χιλιάδες άλλους αστούς στα βουνά ώστε να χρησιμοποιηθούν ως κάλυψη και μέσο για τις μελλοντικές τους διαπραγματεύσεις με τις κυβερνητικές δυνάμεις, την Μέλπω που δέχεται όλη την βία και το κυνήγι από τις παρακρατικές εθνικιστικές οργανώσεις που οργιάζουν και από το ίδιο το κράτος το οποίο το 1946 την οδηγεί στον Αϊ Στράτη όπου και δέχεται, για ένα χρόνο, αλύπητα την σαδομαχιστική συμπεριφορά των φυλάκων του ξερονησιού καθώς και την Αγγέλα που μέσα σ’ αυτά τα μπαρουτοκαπνισμένα χρόνια συναντά τα παιδιά τις ελάχιστες φορές εντείνοντας έτσι την αγωνία της για τις ζωές τους ειδικά τώρα(1948) που όπως όλα δείχνουν η μάχη των μαχών προετοιμάζεται και είναι σχεδόν σίγουρο πως θα δοθεί έχοντας για κεντρικό πεδίο σύγκρουσης τον Γράμμο και το χωριό της, το Μυριόφυλλο.

Το όργιο βίας, οι σφαγές που έλαβαν χώρα και από τις δυο αντιμαχόμενες παρατάξεις σε όλο τον ελλαδικό χώρο εις το όνομα της ελευθερίας, η μετάλλαξη των ανθρώπων σε θηρία, το αδελφικό αίμα που χύθηκε καθώς και τα βασανιστήρια των σκοτεινών αυτών εποχών με σόκαραν με την ωμότητά τους. Η ιστορία της Αριάδνης και της κορούλας της Κατερίνας με συγκινεί κατάτι περισσότερο καθώς μου δείχνει ακράδαντα πως το μεγαλύτερο θύμα όλων σε μια σύρραξη είναι ο άμαχος πληθυσμός. Αυτός δηλαδή που βρίσκεται ανάμεσα στις δυο παρατάξεις και δέχεται, χωρίς να μπορεί να προστατεύσει τον ίδιο του τον εαυτό, τα ανεξέλεγκτα πυρά τους.

Οι κόρες της λησμονιάς - Θοδωρής Παπαθεοδώρου

«Οι κόρες της λησμονιάς» είναι το πρώτο βιβλίο της τετραλογίας του Θοδωρή Παπαθεοδώρου, στην οποία ο συγγραφέας μέσα από τους χάρτινους ήρωες του μας παρουσιάζει τα γεγονότα και το παρασκήνιο του Εμφύλιου πολέμου. Το διαβάζω για δεύτερη φορά, η πρώτη ήταν το 2009, και όπως τότε έτσι και τώρα η συγκίνηση των υποθέσεων των τριών κεντρικών ηρωίδων, της Αγγέλας, της Μέλπως και της Αριάδνης, η αντικειμενική πληροφόρηση της Ιστορίας, η κινηματογραφική δομή καθώς και η ποιητική, σε πολλά σημεία, γλώσσα που χρησιμοποιεί ο συγγραφέας με κάνουν να χαρακτηρίσω το εν λόγω βιβλίο ως ένα αριστούργημα. Είναι από τα βιβλία, μαζί με τα τρία επόμενα της σειράς, που νιώθω την ανάγκη να κάνω μια ΒιβλιοΑναφορά και να μιλήσω για αυτό-ά με σκοπό να τα μάθει όσο γίνεται περισσότερος κόσμος καθώς μέσα από τις ιστορίες των τριών γυναικών, των τριών μανάδων μαθαίνουμε την Ιστορία του Εμφυλίου και την πραγματική έκταση του που δεν είναι άλλη από τον σπαραγμό και την εξαθλίωση όλων των εμπλεκομένων του. Διαβάζοντάς το διαπιστώνουμε την ματαιότητα του πολέμου και δη του Εμφυλίου καθώς Κουμουνιστές, δεξιοί-ακροδεξιοί και κυρίως ο άμαχος πληθυσμός πλήττονται από τις απάνθρωπες ενέργειες των πρώτων οδηγώντας έτσι τους εαυτούς τους στην θηριωδία ενώ τους αμάχους στην εξαθλίωση και στον θάνατο. Από όλον αυτόν τον σπαραγμό οι πάντες βγαίνουν χαμένοι στο σώμα αλλά κυρίως στην ψυχή και στην συνείδηση κάτι φυσικά που γίνεται ολοφάνερο σελίδα τη σελίδα.

«Οι κόρες της λησμονιάς» φωτίζουν και εστιάζουν, μέσα από την ιστορία των τριών τραγικών μανάδων και των προσώπων που τις περιτριγυρίζουν, τα γεγονότα των Δεκεμβριανών. Η ιστορία του θα ξεκινήσει, στο πρώτο μέρος του, από τον τελευταίο χρόνο της Κατοχής. Το 1943 λοιπόν βρίσκει την Αγγέλα στο ελεύθερο από τους αντάρτες Μυριόφυλλο, ένα χωριό στις κορυφογραμμές του Γράμμου, να αγωνιά εκτός για τον αγνοούμενο από την αρχή σχεδόν της Κατοχής σύζυγό της και για τα δυο της βλαστάρια, τον Λιάκο και την Γιάννα, που ακολούθησαν τους αντάρτες, παρά το νεαρό της ηλικίας τους, στα βουνά και στον Αγώνα, την Μέλπω στην Θεσσαλονίκη να προσπαθεί μέσα από τις αναπολήσεις της που συμπεριλαμβάνουν εξ’ ολοκλήρου την κόρη της Φανή, η οποία βρίσκεται στα βουνά του Γράμμου, να ξεπεράσει την άσχημη εμπειρία της στα μπουντρούμια της Ασφάλειας όπου σύρθηκε με την κατηγορία της κουμουνίστριας και την Αριάδνη στην Αθήνα να μοιράζει τον χρόνο της ανάμεσα στην φροντίδα της κόρης της Κατερίνας και στην δουλειά της ως νοσοκόμα του Ερυθρού Σταυρού καθώς και στην προσφορά της ως εθελόντρια στους φιλανθρωπικούς οργανισμούς που προσπάθησαν να προσφέρουν παρηγοριά αλλά κυρίως τροφή στον εναπομείναντα αστικό πληθυσμό που τον ζοφερό χειμώνα του ’41-'42 θυσιάστηκε στο βωμό του ιμπεριαλισμού του Γ’ Ράιχ. Η λήξη του πολέμου θα τις γεμίσει αισιοδοξία για καλύτερες μέρες και προσμονή για συναντήσεις. Οι ελπίδες τους όμως θα κρατήσουν ούτε δυο μήνες καθώς ο Δεκέμβρης του ’44 και τα γεγονότα του που πλησιάζουν κουβαλούν για τις ηρωίδες μας αίμα, θυσίες, περπάτημα, αποχωρισμούς, όλεθρο και παράνοια.

Ζωές του φθινοπώρου - Θοδωρής Παπαθεοδώρου

        Μετά την τετραλογία Οι κόρες της λησμονιάς, την οποία και θεωρώ ένα λογοτεχνικό αριστούργημα, το «Ζωές του φθινοπώρου», που κυκλοφόρησε τον Νοέμβριο από τις εκδόσεις Ψυχογιός, είναι το επόμενο βιβλίο του κυρίου Θοδωρή Παπαθεοδώρου που διαβάζω και που απόλαυσα πραγματικά καθώς η υπόθεση, η ατμόσφαιρά, η γραφή και οι χαρακτήρες με κέρδισαν από την πρώτη κιόλας σελίδα του, καθηλώνοντάς με έτσι στην ανάγνωσή του. Πρόκειται για ένα εξαιρετικό βιβλίο, στο οποίο ο αναγνώστης τυλίγεται από το αίσθημα της νοσταλγίας μιας και η αναδρομική αφήγηση του ετοιμοθάνατου Πολυχρόνη μάς γυρίζει σε μια άλλη ξεχασμένη εποχή, σε μια εποχή που, αν και οι δυσκολίες στο βιοποριστικό κομμάτι δεν λείπουν, η γειτονιά παίζει πρωταγωνιστικό ρόλο και οι σχέσεις που αναπτύσσονται σ’ αυτήν είναι πιο ανθρώπινες και ουσιώδεις. 

         Μπορώ να πω ότι μου θύμισε «Το 10» του Καραγάτση –και αυτό φυσικά δεν το λέω ως μομφή- καθώς, ενώ οι σελίδες όλο και προχωρούν, πολλά και διαφορετικά πρόσωπα, τα οποία κουβαλούν τις δικές τους πονεμένες ιστορίες, περνούν από μπροστά μας συνθέτοντας έτσι μια καθηλωτική, ατμοσφαιρική και έντονη υπόθεση. Η Φρόσω, ο Βλάσης, ο Λουκάς, ο Κόμης, ο Στρατηγός, η Αργυρώ, η Άννα, ο Σπύρος και ο Αλέκος, μερικά από όλα αυτά τα πρόσωπα που συναντούμε, έχουν ως κοινό σημείο αναφοράς το κτίριο Δουρούτη. Όπως στο 10 έτσι και εδώ το κτίριο θα στεγάσει την φτώχεια, την ανέχεια, την ηθική και την ανηθικότητα, τον φόβο που φέρουν οι πολιτικές αναταραχές του 1966, τον έρωτα και την ανιδιοτελή αγάπη. 

          Οι ήρωες του είναι οικείοι και απτοί, άνθρωποι της διπλανής πόρτας μερικοί ενώ κάποιοι άλλοι παρακμιακοί, η ροή γρήγορη ενώ το κόψιμο των κεφαλαίων τέτοιο που να γεννά το ενδιαφέρον του αναγνώστη για την συνέχεια. Η υπόθεση δεν δίνετε έτσι εύκολα, μας βάζει να σκεφτούμε πολλά ενδεχόμενα για την εξέλιξη της. Η πένα του με γέμισε με νοσταλγία, συγκίνηση και αγωνία.

             Οι «Ζωές του φθινοπώρου» δεν είναι ένα απλό μυθιστόρημα αλλά ένα κοινωνικό γράφημα στο οποίο ο αναγνώστης περπατά στην μετεμφυλιακή Ελλάδα και γίνετε επιτυχώς κοινωνός των συνθηκών που επικρατούσαν σε πολιτικό και κοινωνικό επίπεδο την δεκαετία του ’60 και συγκεκριμένα το έτος ’66, ένα χρόνο δηλαδή πριν την επιβολή της Χούντας των Συνταγματαρχών, ένα χρόνο πριν το φθινόπωρο δώσει την θέση του στον ζοφερό χειμώνα του 1967-74.

Διαβάστε το…..! Σας το συστήνω ανεπιφύλακτα! 

Πολλά συγχαρητήρια στον συγγραφέα! Εύχομαι να είναι καλοτάξιδες οι «Ζωές του φθινοπώρου»!

Θα περιμένω με ανυπομονησία το δεύτερο και τελευταίο μέρος που θα κυκλοφορήσει το 2015 από τις εκδόσεις Ψυχογιός, όπως και προαναγγέλλει ο συγγραφέας στο τέλος του βιβλίου, με τίτλο «Ζωές του ανέμου». 

Λίγα λόγια για την υπόθεση: